Archiwa tagu: SOR

Algorytmy diagnostyczne i lecznicze w praktyce SOR – zapowiedź wydawnicza

Wydawnictwo Lekarskie PZWL nie pozwala zostać medykom merytorycznie na szarym końcu maratonu jakim jest medycyna. W ostatnich latach nie ma kwartału, w którym nie wydana zostałaby publikacja z zakresu anestezjologii, intensywnej terapii, czy medycyny stanów nagłych. Oczywiście są książki bardziej przydatne i mniej, lżejsze, jak i te, przez które nie da się przebrnąć, ale… ostatnie kilkanaście miesięcy to wydawniczy majstersztyk.

algorym.png

Znakomici i doświadczeni Autorzy to podstawa, ale nie ma sukcesu publikacji bez odpowiedniej Redakcji. W dobie Internetu i krótkich form (blogów, artykułów, prezentacji) wydaje się, że dobrze napisana książka to jedno, ale tylko porządnie wydana pozwoli w sposób przyjemny przyswoić treści, a to druga połowa sukcesu.

Ostatnie bestsellery? Postępowanie przedszpitalne w obrażeniach ciała, Postępowanie w obrażeniach ciała w praktyce SOR, Kwalifikowana pierwsza pomoc, Medyczne skutki terroryzmu, czy Wykłady z anestezjologii. Merytoryczne giganty w świetnym wydaniu.

Algorytmy_grafika_1377x768_20170924 (2).jpg

Choć od wygłoszenia Wykładów z anestezjologii prof. Machały w formie papierowej mija już ponad miesiąc w listopadzie czeka nas kolejna premiera…

Tym razem spojrzenie innego autorytetu. Opracowania specjalisty chirurgii i medycyny ratunkowej, prof. Leszka Brongela czytaliśmy już w wielu podręcznikach. Tym razem prof. Brongel objął pieczę naukową nad całością publikacji. Zainteresowani będą przede wszystkim praktycy Izb przyjęć i SOR (choć z doświadczenia czytelniczego wiem, że nie da się uniknąć tematów interesujących także medyków z bloków operacyjnych, oddziałów pooperacyjnych, intensywnej terapii i medycyny przedszpitalnej). Choć do premiery jeszcze kilka tygodni… myślę, że i tym razem Autor i Wydawnictwo nie zawiedzie!

Zatrucie CO – rozpoznanie i postępowanie RM

Bezbarwny, bezwonny, łatwopalny i lżejszy od powietrza cichy zabójca. W roli głównej tlenek węgla, który jest zmorą osób posiadających urządzenia gospodarstwa domowego, które mogą być źródłem emisji CO.

Tlenek węgla

Powstaje w procesach spalania niepełnego związków chemicznych, które zawierają węgiel. Najczęstszą przyczyną zatruć są niesprawdzone/wadliwe urządzenia w kuchniach, łazienkach oraz niesprawnie działająca wentylacja, która dodatkowo ogranicza możliwość dostępu tlenu.

Do zatrucia CO:
  • może dojść również w wyniku ekspozycji na wdychanie spalin silnikowych (zamknięte pomieszczenie)
  • może dojść w wyniku wdychania dymów pożarów
  • dochodzi najczęściej późną jesienią i zimą

Mechanizm toksycznego działania CO

Od ogółu…

Najlepiej poznanym mechanizmem jest wiązanie się z hemoglobiną.

  • wiązanie CO z hemoglobiną (Hb)
  • uniemożliwienie przenoszenia tlenu
  • hipoksemia i hipoksja
…do szczegółu
  • CO przedostaje się do organizmu przez drogi oddechowe
  • przenika przez błonę pęcherzykowo-włośniczkową w płucach
  • 85% CO wiąże się z Hb (tworzy się karboksyhemoglobina – COHb)
  • CO wykazuje prawie 300-krotnie większe powinowactwo do Hb niż tlen
  • utrudnione utlenowanie komórek – hipoksja
  • zwiększenie wentylacji minutowej powikłane paradoksalnym zwiększeniem wdychania CO w miejscu zatrucia (dlatego bardzo ważna jest ewakuacja!)
  • wzrost stężenia COHb
  • narasta kwasica i uszkodzenie narządów

Stężenie CO i stopień nasilenia działania

Rodzaj i stopień nasilenia zaburzeń chorobowych uzależniony jest od stężenia tlenku węgla w powietrzu wdychanym przez pacjenta.

  • 1% – możliwy natychmiastowy zgon
  • 0,5% – możliwa natychmiastowa utrata przytomności i zgonu po paru minutach

Istotne są również takie czynniki jak:

  • czas ekspozycji na CO
  • obecność innych toksyn gazowych w otoczeniu
  • ogólny stan zdrowia
  • metabolizm
  • wiek

Grupa ryzyka

Najbardziej narażeni są pacjenci:

  • pediatryczni
  • kobiety w ciąży
  • z anemią
  • przewlekłymi chorobami płuc
  • z chorobą wieńcową

Objawy

Początkowymi objawami zatrucia są:

  • ból głowy
  • osłabienie
  • nudności i wymioty
  • zaburzenia równowagi
  • zaburzenia wzroku, słuchu
  • drętwienie kończyn
  • tachykardia
  • ból w klp
  • niepokój

Wraz ze wzrostem stężenia CO pojawiają się objawy z innych układów:

  1. OUN
  2. Oddechowego
  3. Krążenia
OUN
  • zaburzenia świadomości
  • objaw Babińskiego (obustronny)
  • drgawki
  • wzmożone napięcie mięśni
  • zniesienie odruchów rogówkowego, źrenicznego i połykowego (częściowe lub całkowite)
Oddechowy
  • niewydolność oddechowa
Krążenia
  • zaburzenia rytmu serca (tachykardia/bradykardia zatokowa, AF, dodatkowe skurcze komorowe, VF)
  • hipotensja
  • obrzęk płuc
  • wstrząs

Ostatecznie pacjent wpada w niewydolność krążeniowo-oddechową, która kończy się zatrzymaniem krążenia.

Pozostałe objawy
  • długa ekspozycja na CO może dawać objawy skórne: rumień, pęcherze, skóra blada, marmurkowata
  • hipertermia
  • malinowe (lub też różowo-wiśniowe) zabarwienie skóry i błon śluzowych (zazwyczaj u pacjentów, którzy ostatecznie zginęli na miejscu)

Postępowanie na miejscu zdarzenia

  • zabezpieczenie siebie oraz przerwanie oddziaływania CO na pacjenta (wywiad – bardzo ważny!)
  • ocena AVPU i GCS
  • ocena drożności dróg oddechowych (A)
  • ocena oddechu (B) – rozpoczęcie jak najszybciej agresywnej tlenoterapii – 15 l/min. przez maskę bezzwrotną z rezerwuarem. Najlepszym wyjściem byłoby zapewnienie 100% tlenu możliwe dzięki zaintubowaniu pacjenta. Pomiar SpO2 w pewnym zatruciu CO nie będzie diagnostyczny ze względu na niemiarodajność w intoksykacji CO, więcej >>. Obecnie istnieją jednak urządzenia, dzięki którym możliwy jest pomiar hemoglobiny tlenkowęglowej (więcej >>).
  • ocena krążenia (C) – ważne EKG (mogą pojawić się cechy ostrego niedotlenienia – zmiany odcinka ST, odwrócenie załamka T, bloki A-V, RBBB, LBBB)
  • (D), (E)
  • dostęp naczyniowy

Transport do szpitala

  • kontynuacja tlenoterapii!
  • monitorowanie parametrów HR,NIBP, EKG, świadomość
  • leczenie objawowe (np. hipotonia)
Zespół „S”/SOR
  • rozważenie intubacji dotchawiczej (szczególnie, jeśli występują zaburzenia wentylacji płuc)
  • zastosowanie wlewu w dwuwęglanu sodu – zwalczanie kwasicy (która wywołuje znaczne zaburzenia krążenia)
  • zastosowanie leczenia z wyboru w ciężkich zatruciach – mannitol i sterydy – z powodu znacznego ryzyka wystąpienia obrzęku mózgu

Tlenoterapia

  • Tlen w wysokim stężeniu i przepływie może konkurować z CO do łączenia się z hemoglobiną oraz skraca t 1/2 z 4 godzin do 80 minut.
  • Zwiększa ilość tlenu fizyczne rozpuszczonego we krwi – poprawa utlenowania tkanek.
  • W szpitalu stosować co najmniej 60 minut lub do momentu spadku stężenia COHb (mniej niż 7%)
  • Pomimo poprawy parametrów i stanu świadomości pacjenta niewłaściwe jest przerywanie tlenoterapii.
  • Następnie po godzinie lub COHb <7% – podać FiO2=0,5 przez 6 godzin, kolejno FiO2=0,3 przez 24 godziny.
  • Więcej o tlenoterapii: Tlenoterapia w RM – wady i zalety

Zatrucie CO, a płód

Występuje duże zagrożenie dla życia i zdrowia neurologicznego dziecka przy zatruciu tlenkiem węgla u kobiet ciężarnych. Wiąże się to z faktem, że hemoglobina płodowa ma większe powinowactwo do CO, niż hemoglobina matki, stąd obserwuje się ciężkie zatrucia powikłane zgonem płodu przy łagodnych objawach prezentowanych przez matkę.

Gazometria krwi tętniczej w praktyce RM

SOR i OIT to oddziały, gdzie często wykonuje się ocenę równowagi kwasowo-zasadowej. Warto wiedzieć nie tylko jak pobrać krew na gazometrię, ale również jak interpretować wynik, który otrzymujemy niemal od ręki.

ABG

Gazometria to analiza gazów we krwi tętniczej (ABG), która obejmuje pomiary pH, ciśnienia parcjalne tlenu oraz dwutlenku węgla we krwi tętniczej (rzadziej żylnej), zawartość wodorowęglanów (HCO3) oraz nadmiaru zasad (BE). Pozwala określić równowagę kwasowo-zasadową oraz stan wymiany gazowej zachodzącej w płucach.

Gazometria jest podstawowym badaniem w diagnostyce niewydolności oddechowej oraz rozpoznaniu kwasicy i zasadowicy. Analizując wynik możliwe jest rozpoznanie ciężkich zaburzeń wymagających nagłych interwencji oraz możliwe jest monitorowanie stężenia tlenu podczas tlenoterapii u chorych z niewydolnością oddechową oraz prawidłowym ustawianiu parametrów wentylacji na respiratorze

Wykonanie badania

Zazwyczaj krew do analizy pobiera się z tętnicy promieniowej ręki niedominującej. Badanie powinno być wykonywane z krwi tętniczej. Nakłucie tętnicy leży w kompetencjach lekarza, ale już w OIT, gdzie pacjent ma stały dostęp dotętniczy – krew tętniczą pobiera personel pielęgniarski. Niestety, pobranie krwi z tętnicy nie jest proste, dlatego niekiedy używa się tzw. krwi włośniczkowej arterializowanej (pobieranej zwykle z opuszki palca). Zabieg nakłucia tętnicy wykonuje używając strzykawki z nasadką z igłą 20-22 G (z dodatkiem heparyny). W wielu SOR i OIT znajduje się kompaktowe urządzenie do natychmiastowej analizy.

Wymiana gazowa

Wymianę gazową ocenia się na podstawie ciśnień parcjalnych O2 (pO2) i CO2 (pCO2) we krwi tętniczej. Normy tych parametrów to dla pO2 >60 mmHg i dla pCO2 35-45 mmHg.

Ciśnienie parcjalne przedstawia udział gazów w mieszaninie gazowej w całkowitym ciśnieniu. Ilość rozpuszczonego w płynie gazu (np. we krwi) zależy od ciśnienia parcjalnego.

Proces eliminacji CO2

  1. CO2 jest usuwany z powietrzem wydechowym.
  2. Wartość pCO2 jest zależna od wentylacji pęcherzykowej.
  3. Zaburzenia normy w zakresie pCO2 normalizuje ośrodek oddechowy, który dostosowuje liczbę i głębokość oddechów.
  4. Utrzymywanie optymalnych wartości pCO2 jest możliwe nawet w warunkach nadmiernej produkcji CO2, dlatego zwiększone pCO2 (hiperkapnia) zawsze wynika z ograniczenia wentylacji pęcherzykowej.

Utlenowanie krwi

  1. pO2 nie dostarcza informacji o zawartości O2 we krwi, ale odzwierciedla niezwiązaną pulę cząsteczek O2 stanowiącą niewielką część całkowitej ilości tlenu we krwi.
  2. Większość tlenu we krwi związana jest z hemoglobiną (Hb).
  3. Ilość tlenu zależy od stężenia Hb, która warunkuje zdolność krwi do przenoszenia cząsteczek tlenu oraz od wysycenia tejże hemoglobiny tlenem (SpO2), które przedstawiają stopień wykorzystania Hb do przenoszenia O2.
  4. W momencie wartości maksymalnej wysycenia Hb tlenem (95-99%) wzrost PaO2 nie powoduje znaczącego zwiększenia zawartości tlenu we krwi.

Pamiętać należy zatem, że PaO2 nie jest miarą ilości tlenu we krwi, ale odzwierciedla siłę wysycenia hemoglobiny tlenem Zwartość tlenu we krwi tętniczej warunkuje zgodnie z powyższym saturacja oraz stężenie hemoglobiny.

Określonej wartości ciśnienia parcjalnego tlenu odpowiada konkretna wartość saturacji. Przykładowo pO2 = 60 mmHg odpowiada około 92% SpO2.

Czynniki wpływające na wartość pO2

  1. Wentylacja pęcherzykowa
  2. Stosunek wentylacji pęcherzykowej do przepływu krwi w płucach
  3. Stężenie O2 w mieszaninie oddechowej

Wzrost wentylacji pozwala na eliminację CO2, co prowadzi do zwiększania pęcherzykowego pO2. Natomiast zmniejszenie wentylacji pęcherzykowej powoduje gromadzenie się CO2 kosztem tlenu – zmniejszenie pO2. Hiperwentylacja umożliwia jedynie nieznaczne zwiększenie pO2, jednak w przypadku upośledzonej wentylacji zmniejszanie pO2 może prowadzić do niskich wartości tego parametru.

Zatem od wentylacji pęcherzykowej zależy:

  • utlenowanie krwi
  • usuwanie dwutlenku węgla

Upośledzenie wentylacji powoduje zmniejszenie pO2 i wzrost pCO2.

Zaburzenia wymiany gazowej

  • Hipoksja to stan, w którym tkanki są zaopatrywane w niewystarczającą ilość tlenu, który w normalnych warunkach wystarcza do prawidłowego metabolizmu. Wynika on albo z hipoksemii albo z niedokrwienia.
  • Hipoksemia natomiast to stan, gdy we krwi tętniczej zmniejszona jest zawartość tlenu. Wynika z upośledzonego utlenowania krwi, niedokrwistości (niski poziom hemoglobiny) lub „zablokowania” hemoglobiny, np. w zatruciu tlenkiem węgla.

Objawy zaburzeń wymiany gazowej

Hiperkapnia
  • splątanie
  • drżenia
  • gorące kończyny
  • senność
  • skaczące tętno
  • ból głowy

Bardzo wysokie stężenie CO2 wywołuje śpiączkę, okresy bezdechu do całkowitego zatrzymania funkcji oddechowej. Długie utrzymywanie się hiperkarbii może prowadzić do rozwoju hipoksemicznego napędu oddechowego, tym samym do przewlekłej niewydolności oddechowej na skutek zmniejszenia wrażliwości ośrodka oddechowego na podwyższenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla.

Hipoksemia
  • mrowienie wokół ust i na kończynach
  • uczucie zawrotów głowy
  • omdlenie
  • przyspieszenie i spłycenie oddechu
  • sinica

Sinica występuje, gdy w 100 ml krwi znajduje się co najmniej 5 g zredukowanej hemoglobiny. Pojawia się ona, gdy wysycenie hemoglobiny tlenem spada do 80-85%.

Równowaga kwasowo-zasadowa

Określenia odczyn kwaśny i zasadowy odnoszą się do stężenia wodoru w roztworze. Równowaga kwasowo-zasadowa jest bardzo ważna, ponieważ aby procesy w organizmie zachodziły efektywnie stężenie kationów wodoru musi byś utrzymane na odpowiednim poziomie.

Kwasem jest substancja, która uwalnia kationy wodoru podczas rozpuszczania w roztworze. Tym samym zmniejsza się pH, a zasada to substancja, która w tych samych warunkach jest akceptorem H, dlatego obniża jego stężenie w roztworze, zwiększając tym samym pH.

pH ludzkiej krwi wynosi 7,35-7,45, więc jest lekko zasadowe. Jeśli pH krwi spada poniżej tej wartości mówimy o acydemii (kwasicy), gdy wzrasta – o alkalemii (zasadowicy). Utrzymanie odpowiedniego pH jest możliwe dzięki dwóm mechanizmom. Muszą one ze sobą ściśle współdziałać – dzięki temu są możliwe zmiany kompensacyjne.

Mechanizm oddechowy za pomocą płuc usuwa dwutlenek węgla. Większość kwasów występuje w organizmie człowieka w postaci CO2, więc płuca odgrywają decydującą rolę w ich wydaleniu.

Mechanizm metaboliczny (czyli nerkowy) wydziela kationy wodoru do moczu, a zwrotnie wchłania HCO3 (który jest zasadą, a więc dodatkowo zmniejsza stężenie H we krwi). Prawidłowe stężenie wodorowęglanów w surowicy wynosi 22-28 mmol/l.

Kompensacja wzajemna tych mechanizmów jest możliwa w różnych odcinkach czasowych. Układ oddechowy (kompensacja oddechowa) wymaga krótkiego czasu, natomiast kompensacja metaboliczna trwa dużo dłużej (do kilku dni).

Do oceny równowagi kwasowo-zasadowej wykorzystywany jest również parametr tzw. nadmiaru zasad (BE). Dodatnie BE wskazuje, że ilość zasad przekroczyła normę (zasadowica metaboliczna), a ujemne świadczy o niedoborze zasad, czyli o kwasicy metabolicznej.

Typy zaburzeń RKZ

Kwasica metaboliczna
  1. Proces prowadzący do obniżania pH bez wzrostu pCO2.
  2. Przyczyną może być nadmierna podaż pokarmów, zwiększone powstanie kwasów lub ich zmniejszone wydalanie przez nerki oraz na skutek nadmiernej utraty zasad (HCO3).
  3. Rozpoznaje się na podstawie niskiego stężenia HCO3.
  4. Prawidłowo kompensacja polega na wzroście wentylacji pęcherzykowej, która prowadzi do obniżenia pCO2.
  5. W sytuacji, gdy kompensacja oddechowa jest wydolna nie powinno dojść do spadku pH.
  6. Objawem kwasicy metabolicznej jest hiperwentylacja (charakterystyczny oddech Kussmaula).
Zasadowica metaboliczna
  1. Prowadzi do zwiększania pH przebiegającym także bez zmniejszenia pCO2, charakteryzujący się zwiększeniem HCO3.
  2. Kompensacja oddechowa ma na celu zwiększenie ilości pCO2 i zmniejszenie wzrostu pH powyżej normy.
  3. Nerki w tym przypadku mogą zwiększyć wydalanie HCO3.
  4. Przyczynami mogą być hipokaliemia i hiponatremia wskutek wymiotów lub stosowania leków moczopędnych.
Kwasica oddechowa
  • Wzrost pCO2, a obniżenie pH następuje w konsekwencji powstania kwasu węglowego.
  • Za kompensację odpowiedzialne są płuca zdolne do zwiększenia wentylacji i tym samym zmniejszenia pCO2.
  • Zawsze wiąże się ze zmniejszeniem wentylacji pęcherzykowej.
Zasadowica oddechowa
  • Cechuje się zmniejszeniem PaCO2, które jest spowodowane hiperwentylacją pęcherzykową.
  • Przyczyny: ból, niepokój (zespół hiperwentylacji), gorączka, duszność.
  • Zasadowica oddechowa może pojawić się jako mechanizm wyrównawczy kwasicy metabolicznej.