Archiwa tagu: kurs

Relacja z X Międzynarodowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Anestezjologicznych i Intensywnej Opieki

Wczesnym popołudniem w czwartek 21-ego września u podnóży królowej Karkonoszy Śnieżki w Karpaczu rozpoczął się 3-dniowy X Międzynarodowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Anestezjologicznych i Intensywnej Opieki, na który Uczestnicy przybyli z całej Polski. Setki kilometrów przejechanych po to, aby uczestniczyć w tym jubileuszowym wydarzeniu.

Zjazd był okazją nie tylko do spotkania się Członków Towarzystwa z różnych regionów, ale także integracji praktyków oraz osób zajmujących się zagadnieniami anestezjologii i intensywnej terapii (pielęgniarzy, pielęgniarek, lekarzy, fizjoterapeutów i przedstawicieli firm medycznych), którzy na co dzień nie działają aktywnie w Towarzystwie.

Pierwszego dnia Uczestnicy Zjazdu mieli okazję uczestniczyć w Gali Inauguracyjnej, która była swoistym podsumowaniem 20-letniej działalności Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Anestezjologicznych i Intensywnej Opieki oraz podziękowaniem dla osób, które poświęcając swój czas stworzyli i nadali obecny rys działalności Towarzystwa.

Dzień drugi był obfity w merytoryczne aspekty anestezjologii i intensywnej terapii przedstawione w czterech bogatych w wykłady sesjach. W pierwszej sesji praktycy zastanawiali się nad kwestią płynoterapii zarówno okołooperacyjnie jak i w OIT. Prof. Waldemar Machała przedstawił zasady optymalnej płynoterapii rozważając jednocześnie te zagadnienia z kontekście wyników ogólnopolskiego badania płynowego. Mgr Paweł Witt przypomniał jakże ważną kwestię „bezpiecznej linii infuzyjnej”, do której zalecenia Towarzystwa zostały przedstawione w artykule: Zbiór zaleceń postępowania z cewnikami naczyniowymi oraz w publikacji oryginalnej.

Jedno z najczęściej używanych słów w oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii poza słowem „podstawa”, czyli „zakażenia” było wiodącym tematem drugiej sesji. Omówiono zasady skutecznej antybiotykoterapii, zakażenia Clostridium difficile oraz kwestię coraz częściej pojawiającej się w OIT bakterii NDM (New Delhi metallo-β-lactamase). Przedstawiono także ważne Zalecenia Grupy Roboczej ds. Praktyki PTPAiIO w sprawie wytycznych pielęgnowania jamy ustnej i nosowej u dzieci w OIT.

W trzeciej anglojęzycznej sesji dyskutowano nad aspektami pielęgniarstwa międzykulturowego. Niezwykle cenny był wykład dr Romana Pareźnika ze Słowenii, który w sposób zwięzły i syntetyczny przedstawił słoweńskie standardy organizacji OIT. Na uwagę zasługuje liczba łóżek, które muszą stanowić tamtejsze stanowiska intensywnej terapii (10%).

Czwarta sesja traktowała o nowych standardach w leczeniu bólu, która miała charakter bardziej akademicki niż praktyczny, niemniej jednak można było usłyszeć wiele nowych doniesień z obszaru analgezji i sedacji. Na szczególną uwagę zasługują dwa wykłady. Prof. Jerzy Wordliczek, autor niedawno wydanej (przy okazji niezwykle ciekawej) publikacji Wydawnictwa Lekarskiego PZWL „Leczenie bólu” wyjaśniał kwestie analgosedacji i leczenia bólu u dorosłego pacjenta w warunkach oddziału intensywnej terapii. Dr Urszula Zielińska-Borkowska przedstawiła z kolei aspekt OIT oczami, a nawet słowami pacjenta, który taką traumę jaką jest hospitalizacja w takim oddziale przeżył. Dr Zielińska pozwoliła, aby wykład sam płynął – Uczestnicy sesji mieli okazję oglądać nagranie z wywiadu z tym pacjentem. Myślę, że dla wielu osób było to niezwykle cenne doświadczenie. Pacjent współpracuje, bądź nie, słucha, bądź nie, widzi, bądź nie – ale zapamiętuje i orientuje się w naszej pracy lepiej niż nam się wydaje. W tym miejscu wszystkim słuchającym tego wykładu życzę raz jeszcze spokojnych, nocnych dyżurów…

Ostatniego dnia podczas piątej sesji można było wysłuchać wykładów na temat zaburzeń snu pacjentów w OIT w kontekście literatury, czy Zaleceń Grupy Roboczej w sprawie postępowania okołooperacyjnego mającego na celu uniknięcia niezmierzonej okołooperacyjnej hipotermii u dorosłych.

Podczas 3 dni trwania Konferenji odbyły się liczne warsztaty, podczas których Uczestnicy w sposób praktyczny mogli poszerzać swoją wiedzę i umiejętności. Warte zainteresowania na pewno były warsztaty z profilaktyki zakażeń dróg oddechowych, wentylacji i monitorowania pacjentów na OIT, wentylacji nieinwazyjnej (tryby wentylacji, obsługa respiratora, dobór masek), przyrządowego udrażniania dróg oddechowych, bezpieczeństwa znieczulenia, leczenia ran i resuscytacji krążeniowo-oddechowej w zgodzie z wytycznymi ERC 2015.

Choć na warsztaty nie udało się wszystkim dostać to bogate stoiska firm medycznych na pewno to zrekompensowały. Trudno wymienić wszystkie stanowiska, na których można było zapoznać się z nowym sprzętem, ale z pewnością na wspomnienie zasługuje możliwość przetestowania nowych videolaryngoskopów, respiratorów, defibrylatorów, przyrządów do kompresji klatki piersiowej, czy aparatów do oznaczania parametrów krytycznych.

Oczywiście poza aspektem merytorycznym Zjazd był okazją do wymiany doświadczeń, omówienia problemów i rozwiązań w różnych szpitalach w całej Polsce oraz wzajemnej inspiracji i ładowania energii na kolejne dni, miesiące i lata pracy…

…przynamniej do następnego Zjazdu.

Kompetencje ratowników medycznych i pielęgniarzy systemu w ZRM

W systemie PRM pracują przedstawiciele trzech w pełni samodzielnych zawodów, które różnią się jednak zakresem kompetencji. Skupię się na ratownikach medycznych i pielęgniarzach systemu. Czy w myśl wszystkich obowiązujących przepisów mogą w systemie wykonywać te same czynności?

Przedstawię kompetencje pielęgniarzy i ratowników pracujących w Zespołach Ratownictwa Medycznego, gdzie wymienione zawody mają możliwość działania i podejmowania decyzji samodzielnie.

Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym definiuje to, czym „system” jest oraz zawiera zapis o zawodzie ratownika medycznego.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 29 grudnia 2006 r.

Rozporządzenie przedstawia zagadnienie szczegółowego zakresu medycznych czynności ratunkowych, które mogą być podejmowane przez ratownika medycznego. Zgodnie z nim (załącznik nr 1) w kompetencjach ratownika medycznego są:

1.     Ocena stanu pacjenta w celu ustalenia postępowania i decyzji o podjęciu lub odstąpieniu od medycznych czynności ratunkowych.
2.     Układanie pacjenta w pozycji właściwej dla stanu pacjenta lub odniesionych obrażeń.
3.  Podjęcie i prowadzenie podstawowej i zaawansowanej resuscytacji krążeniowo – oddechowej u dorosłych i dzieci według standardów ogłoszonych w obwieszczeniu wydanym na podstawie art. 43 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
4.    Bezprzyrządowe przywracanie drożności dróg oddechowych.
5.   Przyrządowe przywracanie i zabezpieczanie drożności dróg oddechowych z zastosowaniem w szczególności:
1)     rurki ustno – gardłowej;
2)     rurki nosowo – gardłowej;
3)     maski krtaniowej;
4)     rurki krtaniowej;
5)     konikopunkcji.
6.     Odsysanie dróg oddechowych.
7.  Podjęcie tlenoterapii biernej lub wspomagania oddechu lub wentylacji zastępczej powietrzem lub tlenem:
1)     ręcznie – z użyciem:
a)     maski twarzowej,
b)     zastawki jednokierunkowej i worka oddechowego;
2)     mechanicznie – z użyciem respiratora.
8.   Intubacja dotchawicza w laryngoskopii bezpośredniej w nagłym zatrzymaniu krążenia przez usta lub przez nos, bez użycia środków zwiotczających oraz prowadzenie wentylacji zastępczej.
9.     Wykonanie defibrylacji ręcznej na podstawie EKG.
10.     Wykonanie defibrylacji zautomatyzowanej.
11.     Wykonanie EKG.
12.     Monitorowanie czynności układu oddechowego.
13.     Monitorowanie czynności układu krążenia metodami nieinwazyjnymi.
14.   Wykonanie kaniulacji żył obwodowych kończyn górnych i dolnych oraz żyły szyjnej zewnętrznej.
15.     Wykonanie dojścia doszpikowego przy użyciu gotowego zestawu.
16.  Podawanie leków drogą dożylną, domięśniową, podskórną, dotchawiczą, doustną, doodbytniczą i wziewną oraz doszpikową, przy użyciu gotowego zestawu.
17.     Odbarczenie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej.
18.     Pobieranie krwi żylnej i włośniczkowej do badań laboratoryjnych.
19.    Oznaczanie poziomu parametrów krytycznych z użyciem dostępnego sprzętu, w tym w szczególności:
1)     poziomu glukozy w surowicy;
2)     poziomu elektrolitów w surowicy;
3)     badania gazometrycznego krwi włośniczkowej.
20.    Opatrywanie ran.
21.     Tamowanie krwotoków.
22.     Unieruchamianie złamań, zwichnięć i skręceń.
23.     Unieruchamianie kręgosłupa ze szczególnym uwzględnieniem odcinka szyjnego.
24.     Odebranie porodu nagłego w warunkach pozaszpitalnych.
25.     Segregacja medyczna.
26.   Podejmowanie działań zabezpieczających w celu ograniczenia skutków zdrowotnych zdarzenia.
27.     Przygotowanie pacjenta i opieka medyczna podczas transportu.
28.     Podawanie leków wymienionych w tabeli w rozporządzeniu.

Medyczne czynności ratunkowe, które mogą być podejmowane przez ratownika medycznego pod nadzorem lekarza systemu:

1.   Intubacja dotchawicza w laryngoskopii bezpośredniej w przypadku innym niż nagłe zatrzymanie krążenia z użyciem środków zwiotczających.
2.     Wykonywanie kardiowersji elektrycznej i elektrostymulacji zewnętrznej.
3.     Asystowanie przy drobnych zabiegach chirurgicznych (zszywanie ran, zakładanie drenów) i innych procedurach medycznych.
4.     Cewnikowanie pęcherza moczowego.
5.     Zakładanie sondy żołądkowej i płukanie żołądka.
6.   Podawanie na zlecenie lekarza leków innych niż wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

USTAWA z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej

Jest podstawą funkcjonowania pielęgniarza w systemie, gdyż art. 4, że głosi, że pielęgniarz może udzielać w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych oraz medycznych czynności ratunkowych.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 7 listopada 2007 r.

Wyżej wymienione rozporządzenie mówi o rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych
przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego.

To podstawa przede wszystkim do wykonywania medycznych czynności ratunkowych w PRM. W systemie pracuje pielęgniarz systemu. To pielęgniarz, który posiada tytuł specjalisty lub specjalizuje się w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego, anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii, kardiologii, pediatrii. Jest to także pielęgniarz posiadający ukończony kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego, anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii, kardiologii, pediatrii oraz co najmniej 3-letni staż pracy na oddziałach tych specjalności, oddziałach pomocy doraźnej, w izbach przyjęć lub pogotowiu ratunkowym.

Pielęgniarz systemu w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, jest uprawniony do wykonywania samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego medycznych czynności ratunkowych obejmujących:

1)  ocenę stanu pacjenta w celu ustalenia postępowania i podjęcia decyzji o prowadzeniu lub odstąpieniu od medycznych czynności ratunkowych;
2)  układanie pacjenta w pozycji właściwej dla jego stanu zdrowia lub odniesionych obrażeń;
3)  podjęcie i prowadzenie podstawowej i zaawansowanej resuscytacji krążeniowo – oddechowej u dorosłych i dzieci według standardów ogłoszonych w obwieszczeniu wydanym na podstawie art. 43 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym;
4)    bezprzyrządowe przywracanie drożności dróg oddechowych;
5)    przyrządowe przywracanie i zabezpieczanie drożności dróg oddechowych z zastosowaniem w szczególności:
a)     rurki ustno – gardłowej,
b)     rurki nosowo – gardłowej,
c)     maski krtaniowej,
d)     rurki krtaniowej,
e)     konikopunkcji (pod warunkiem odbycia dodatkowego kursu specjalistycznego);
6)     odsysanie dróg oddechowych;
7)  podjęcie tlenoterapii biernej lub wspomagania oddechu lub wentylacji zastępczej powietrzem lub tlenem:
a)     ręcznie – z użyciem:
–     maski twarzowej,
–     zastawki jednokierunkowej i worka oddechowego,
b)     mechanicznie – z użyciem respiratora;
8)     intubację dotchawiczą w laryngoskopii bezpośredniej w nagłym zatrzymaniu krążenia przez usta lub przez nos, bez użycia środków zwiotczających oraz prowadzenie wentylacji zastępczej;
9)     wykonanie EKG;
10)   wykonanie defibrylacji ręcznej na podstawie EKG;
11)    wykonanie defibrylacji zautomatyzowanej;
12)   monitorowanie czynności układu oddechowego;
13)   monitorowanie czynności układu krążenia metodami nieinwazyjnymi;
14) wykonanie kaniulacji żył obwodowych kończyn górnych i dolnych oraz żyły szyjnej zewnętrznej;
15)    wykonanie dojścia doszpikowego przy użyciu gotowego zestawu (pod warunkiem odbycia dodatkowego kursu specjalistycznego);
16)  podawanie leków drogą dożylną, domięśniową, podskórną, dotchawiczą, doustną, doodbytniczą i wziewną oraz doszpikową, przy użyciu gotowego zestawu (podawanie leków drogą doszpikową pod warunkiem odbycia dodatkowego kursu specjalistycznego);
17)   odbarczenie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej (pod warunkiem odbycia dodatkowego kursu specjalistycznego);
18)   oznaczanie poziomu parametrów krytycznych z użyciem dostępnego sprzętu, w tym w szczególności:
a)     poziomu glukozy w surowicy,
b)     poziomu elektrolitów w surowicy,
c)     badania gazometrycznego krwi włośniczkowej;
19)     opatrywanie ran;
20)     tamowanie krwotoków;
21)     unieruchamianie kręgosłupa ze szczególnym uwzględnieniem odcinka szyjnego;
22)     odebranie porodu nagłego w warunkach pozaszpitalnych;
23)    segregację medyczną w rozumieniu art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym;
24)   podejmowanie działań zabezpieczających w celu ograniczenia skutków zdrowotnych zdarzenia;
25)     przygotowanie pacjenta i opieka medyczna podczas transportu przez zespół ratownictwa medycznego w rozumieniu art. 3 ust. 10 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Wedle rozporządzenia wymienionego powyżej pielęgniarz jest uprawniony w każdej sytuacji bez zlecenia lekarza do:

  • zakładania zgłębnika do żołądka i odbarczenie treści
  • zakładania cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika
  • doraźnej modyfikacji stałej dawki leczniczej insuliny krótkodziałającej
  • wykonywania intubacji dotchawiczej w sytuacjach nagłych, pod warunkiem uzyskania tytułu specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa w zakresie anestezjologii i intensywnej terapii

Sprawa cewnikowania przez pielęgniarzy

Często słyszy się, że pielęgniarka/pielęgniarz może cewnikować tylko kobiety. Rozporządzenie mówi wyłącznie o wykonywaniu cewnikowania bez rozdzielenia na płeć. Także powyższe ograniczenia mają raczej charakter umowy niepisanej.

Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych odpowiedziała na tę wątpliwość:

(…) absolwent studiów na kierunku pielęgniarstwo na poziomie licencjackim w trakcie realizacji programu kształcenia zawodowego nabywa umiejętności dotyczące zakładania cewnika do pęcherza moczowego oraz usuwania cewnika. Powyższe przepisy nie zawierają również żadnych ograniczeń powodujących, iż osoba, która ukończy licencjat na kierunku pielęgniarstwo nie mogłaby wykonać zabiegu cewnikowania u mężczyzny.

 Na chwilę obecną zatem pielęgniarka może w ramach kształcenia zawodowego (podstawowego) nabyć umiejętności niezbędne do wykonywania zabiegu cewnikowania pęcherza moczowego u mężczyzn.

Tym samym może ona wykonać zabieg cewnikowania pęcherza moczowego
u mężczyzn.

Jednocześnie należy wskazać, iż inne obowiązujące przepisy prawa dopuszczają możliwość wykonania przez pielęgniarkę zabiegu cewnikowania każdemu pacjentowi (samodzielnie, bez zlecenia lekarza) i nie ograniczają uprawnień pielęgniarki wyłącznie do pacjenta w osobie kobiety.

Podsumowanie – porównanie kompetencji ratowników medycznych i pielęgniarzy

Wedle przytoczonych przeze mnie aktów prawnych ratownik medyczny w swoich kompetencjach po uzyskaniu dyplomu w porównaniu z pielęgniarzem (który zyskuje uprawnienia do tych zabiegów pod warunkiem odbycia dodatkowego kursu specjalistycznego) może:

  1. wykonać dojście doszpikowe przy użyciu gotowego zestawu
  2. wykonać odbarczenie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej
  3. wykonać zabieg konikopunkcji

Jednocześnie nie znalazłem informacji na temat, tego, czy „odbycie dodatkowe kursu specjalistycznego” przez pielęgniarza to po prostu przejście jednego z kursów dających uprawnienia do wykonywania medycznych czynności ratunkowych w systemie. Gdyby tak właśnie było, zapis o potrzebie dokształcenia stawałby się martwy – żeby wykonywać MCR trzeba i tak przejść kurs, który daje wszystkie uprawnienia.

Przykładem może być zapis w rozporządzeniu o wykonywaniu przez pielęgniarzy świadczeń bez zlecenia lekarza o:

  • wykonywaniu EKG, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego
  • wykonywaniu defibrylacji, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego

Pielęgniarz systemu teoretycznie w swoich uprawnieniach posiada te zabiegi, bez dodatkowego przeszkolenia. Jednocześnie jako pielęgniarz działający poza systemem musi posiadać dodatkowy kurs. Pokazuje to niestety jak nieczytelnie są sformułowane akty prawne dotyczące kompetencji.

Według opinii Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Opolu w sprawie zapytania o uprawnienia pielęgniarki systemu (czy pielęgniarka systemu musi ukończyć kursy EKG) w ocenie opiniującego pielęgniarka systemu posiada uprawnienia do samodzielnego wykonywania badań elektrokardiograficznych bez konieczności ukończenia kursu specjalistycznego w przedmiotowym zakresie.

Przewaga pielęgniarzy systemu z kolei nad ratownikami medycznymi w kontekście uprawnień w systemie (szczególnie o odbyciu wszystkim potrzebnych kursów/specjalizacji) bierze się przede wszystkim z ustawy o działalności personelu pielęgniarskiego jako samodzielnego zawodu (cały czas czekamy na taką ustawę o ratownikach medycznych!):

  • zakładanie zgłębnika do żołądka i odbarczenie treści (RM pod nadzorem lekarza)
  • zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika (RM pod nadzorem lekarza)
  • wykonywanie intubacji dotchawiczej w sytuacjach nagłych, pod warunkiem uzyskania tytułu specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa w zakresie anestezjologii i intensywnej terapii (RM pod nadzorem lekarza w sytuacjach innych niż NZK). Tu też nie znalazłem żadnej opinii, która definiowałaby „stany nagłe”.
  • Podawanie leków spoza spisu farmakoterapii „systemowej”, m.in. paracetamol, metamizol, węgiel, hydroksyzyna – drogą doustną, glukagon – drogą dożylną.

Wnioski

Pomimo teoretycznej równości obu zawodów działających w systemie personel pielęgniarski ma większe możliwości lecznicze niż ratownik medyczny będący na tym samym stanowisku. Konieczne zatem jest prawne unormowanie tej kwestii i zrównanie obydwu zawodów działających w realiach systemu.

Inaczej pojawiają się takie sytuacje jak: zespół podstawowy, w którego skład wchodzi pielęgniarz – może zacewnikować pacjenta, a ten sam wedle ustawy zespół, w które skład wchodzą ratownicy – cewnika założyć już nie mogą. Czy to ma sens?