Gazometria krwi tętniczej w praktyce RM

Czynniki wpływające na wartość pO2

  1. Wentylacja pęcherzykowa
  2. Stosunek wentylacji pęcherzykowej do przepływu krwi w płucach
  3. Stężenie O2 w mieszaninie oddechowej

Wzrost wentylacji pozwala na eliminację CO2, co prowadzi do zwiększania pęcherzykowego pO2. Natomiast zmniejszenie wentylacji pęcherzykowej powoduje gromadzenie się CO2 kosztem tlenu – zmniejszenie pO2. Hiperwentylacja umożliwia jedynie nieznaczne zwiększenie pO2, jednak w przypadku upośledzonej wentylacji zmniejszanie pO2 może prowadzić do niskich wartości tego parametru.

Zatem od wentylacji pęcherzykowej zależy:

  • utlenowanie krwi
  • usuwanie dwutlenku węgla

Upośledzenie wentylacji powoduje zmniejszenie pO2 i wzrost pCO2.

Zaburzenia wymiany gazowej

  • Hipoksja to stan, w którym tkanki są zaopatrywane w niewystarczającą ilość tlenu, który w normalnych warunkach wystarcza do prawidłowego metabolizmu. Wynika on albo z hipoksemii albo z niedokrwienia.
  • Hipoksemia natomiast to stan, gdy we krwi tętniczej zmniejszona jest zawartość tlenu. Wynika z upośledzonego utlenowania krwi, niedokrwistości (niski poziom hemoglobiny) lub „zablokowania” hemoglobiny, np. w zatruciu tlenkiem węgla.

Objawy zaburzeń wymiany gazowej

Hiperkapnia
  • splątanie
  • drżenia
  • gorące kończyny
  • senność
  • skaczące tętno
  • ból głowy

Bardzo wysokie stężenie CO2 wywołuje śpiączkę, okresy bezdechu do całkowitego zatrzymania funkcji oddechowej. Długie utrzymywanie się hiperkarbii może prowadzić do rozwoju hipoksemicznego napędu oddechowego, tym samym do przewlekłej niewydolności oddechowej na skutek zmniejszenia wrażliwości ośrodka oddechowego na podwyższenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla.

Hipoksemia
  • mrowienie wokół ust i na kończynach
  • uczucie zawrotów głowy
  • omdlenie
  • przyspieszenie i spłycenie oddechu
  • sinica

Sinica występuje, gdy w 100 ml krwi znajduje się co najmniej 5 g zredukowanej hemoglobiny. Pojawia się ona, gdy wysycenie hemoglobiny tlenem spada do 80-85%.

Równowaga kwasowo-zasadowa

Określenia odczyn kwaśny i zasadowy odnoszą się do stężenia wodoru w roztworze. Równowaga kwasowo-zasadowa jest bardzo ważna, ponieważ aby procesy w organizmie zachodziły efektywnie stężenie kationów wodoru musi byś utrzymane na odpowiednim poziomie.

Kwasem jest substancja, która uwalnia kationy wodoru podczas rozpuszczania w roztworze. Tym samym zmniejsza się pH, a zasada to substancja, która w tych samych warunkach jest akceptorem H, dlatego obniża jego stężenie w roztworze, zwiększając tym samym pH.

pH ludzkiej krwi wynosi 7,35-7,45, więc jest lekko zasadowe. Jeśli pH krwi spada poniżej tej wartości mówimy o acydemii (kwasicy), gdy wzrasta – o alkalemii (zasadowicy). Utrzymanie odpowiedniego pH jest możliwe dzięki dwóm mechanizmom. Muszą one ze sobą ściśle współdziałać – dzięki temu są możliwe zmiany kompensacyjne.

Mechanizm oddechowy za pomocą płuc usuwa dwutlenek węgla. Większość kwasów występuje w organizmie człowieka w postaci CO2, więc płuca odgrywają decydującą rolę w ich wydaleniu.

Mechanizm metaboliczny (czyli nerkowy) wydziela kationy wodoru do moczu, a zwrotnie wchłania HCO3 (który jest zasadą, a więc dodatkowo zmniejsza stężenie H we krwi). Prawidłowe stężenie wodorowęglanów w surowicy wynosi 22-28 mmol/l.

Kompensacja wzajemna tych mechanizmów jest możliwa w różnych odcinkach czasowych. Układ oddechowy (kompensacja oddechowa) wymaga krótkiego czasu, natomiast kompensacja metaboliczna trwa dużo dłużej (do kilku dni).

Do oceny równowagi kwasowo-zasadowej wykorzystywany jest również parametr tzw. nadmiaru zasad (BE). Dodatnie BE wskazuje, że ilość zasad przekroczyła normę (zasadowica metaboliczna), a ujemne świadczy o niedoborze zasad, czyli o kwasicy metabolicznej.

Typy zaburzeń RKZ

Kwasica metaboliczna
  1. Proces prowadzący do obniżania pH bez wzrostu pCO2.
  2. Przyczyną może być nadmierna podaż pokarmów, zwiększone powstanie kwasów lub ich zmniejszone wydalanie przez nerki oraz na skutek nadmiernej utraty zasad (HCO3).
  3. Rozpoznaje się na podstawie niskiego stężenia HCO3.
  4. Prawidłowo kompensacja polega na wzroście wentylacji pęcherzykowej, która prowadzi do obniżenia pCO2.
  5. W sytuacji, gdy kompensacja oddechowa jest wydolna nie powinno dojść do spadku pH.
  6. Objawem kwasicy metabolicznej jest hiperwentylacja (charakterystyczny oddech Kussmaula).
Zasadowica metaboliczna
  1. Prowadzi do zwiększania pH przebiegającym także bez zmniejszenia pCO2, charakteryzujący się zwiększeniem HCO3.
  2. Kompensacja oddechowa ma na celu zwiększenie ilości pCO2 i zmniejszenie wzrostu pH powyżej normy.
  3. Nerki w tym przypadku mogą zwiększyć wydalanie HCO3.
  4. Przyczynami mogą być hipokaliemia i hiponatremia wskutek wymiotów lub stosowania leków moczopędnych.
Kwasica oddechowa
  • Wzrost pCO2, a obniżenie pH następuje w konsekwencji powstania kwasu węglowego.
  • Za kompensację odpowiedzialne są płuca zdolne do zwiększenia wentylacji i tym samym zmniejszenia pCO2.
  • Zawsze wiąże się ze zmniejszeniem wentylacji pęcherzykowej.
Zasadowica oddechowa
  • Cechuje się zmniejszeniem PaCO2, które jest spowodowane hiperwentylacją pęcherzykową.
  • Przyczyny: ból, niepokój (zespół hiperwentylacji), gorączka, duszność.
  • Zasadowica oddechowa może pojawić się jako mechanizm wyrównawczy kwasicy metabolicznej.

4 myśli nt. „Gazometria krwi tętniczej w praktyce RM

  1. Pingback: Gazometria krwi tętniczej w praktyce RM – Intensywna terapia | ratownictwo

  2. klaudia

    jak prawidłowo pobrać materiał od pacjenta z stałego dostępu tętniczego? nie mogę znaleźć wytycznych. Chodzi mi głównie o ilość krwi do „odrzucenia”. z góry dziękuje za odpowiedź
    Pozdrawiam

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *